Tìm Hiểu Về Nguồn Gốc Tết Người Việt

Tết Nguyên Đán hay còn gọi là tết cổ truyền ( tết âm lịch), thường bắt đầu vào ngày đầu tiên năm mới theo lịch âm. Tết Nguyên Đán có từ rất lâu đời và trở thành phong tục tập quán của một số quốc gia Châu Á, nhưng để hiểu về lịch sử và nguồn gốc của ngày tết thì ít ai biết đến. Bài viết hôm nay chúng ta cùng nhau tìm hiểu về ngày Tết Nguyên Đán nhé.

Ý nghĩa Tết Nguyên Đán 

Ở  Việt Nam Tết Nguyên Đán còn được gọi là tết cả, tết ta, tết âm lịch…đây là tết đầu tiên đón  năm mới và việc đặt tên cũng là để phân biệt với những ngày tết khác trong năm như tết Đoan Ngọ, tết Nguyên Tiêu, Tết Trung Thu…Tết Nguyên Đán là một dịp tết quan trọng đối với tất cả các dân tộc Việt Nam, trước ngày tết chúng ta sẽ có rất nhiều  ngày để sắm sửa trước khi đón tết như: rằm tháng chạp, ông công ông táo, đêm 30.

Tết nguyên đán theo ngữ nghĩa tiếng chữ Hán được hiểu là: “Tết” chính là “tiết”, “Nguyên” là sự khởi đầu, bắt đầu một cái gì đó, “Đán” có nghĩa là sáng sớm. Vậy Tết Nguyên Đán chính là chỉ một sự khởi đầu mới, năm mới. Lý do chữ Tết được đọc chệch đi theo âm Hán là Tiết được bắt nguồn từ lịch Trung Hoa xưa kia một năm được chia làm 24 tiết và Nguyên Đán là tiết đầu tiên nên họ thường gọi là Tiết Nguyên Đán chứ ít ai gọi Tết Nguyên Đán như người Việt Nam. 

nguon-goc-tet-nguyen-dan
Không khí tết gia đình

Nhưng cũng có sự tích lưu truyền lại rằng do văn hóa Việt Nam thuộc văn minh lúa nước , do nhu cầu canh tác nông nghiệp mà chia thời gian một năm thành 24 tiết , giữa các tiết sẽ có một khoảng thời gian gọi là “ giao thoa” và tiết đầu tiên quan trọng nhất là tiết khởi đầu của một chu kỳ canh tác, gieo trồng, chính là Nguyên Đán. 

Sau này, do sự điều chỉnh ngôn ngữ mà Tiết được gọi là Tết và chúng ta hay gọi với cái tên Tết Nguyên Đán. 

Nguồn gốc ngày tết ở Trung Quốc

Tương truyền, tết nguyên đán có nguồn gốc từ đời Tam Hoàng Ngũ Đế ở Trung Quốc, và có sự thay đổi theo từng chu kỳ. Đời Tam Vương, nhà Hạ thích màu đen nên chọn tháng Dần, tức tháng giêng làm tết. Nhà Thương chuộng màu trắng nên lấy tháng chạp, tức tháng Sửu làm tháng đầu năm,. Nhà Chu lại chọn tháng tý, tức tháng 11, làm tháng tết, vì họ cho rằng màu đỏ may mắn. 

Đời nhà Đông Chu, Khổng Phu Tử đổi ngày Tết vào một tháng nhất định là tháng Dần. Đời nhà Tần (thế kỷ 3 TCN), Tần Thủy Hoàng lại đổi qua tháng Hợi, tức tháng mười. Cho đến khi nhà Hán, Hán Vũ Đế (140 TCN) lại đặt ngày Tết vào tháng Dần, tức tháng giêng. Từ đó về sau, trải qua bao nhiêu thời đại, không còn nhà vua nào thay đổi về tháng Tết nữa.  

Đến đời Đông Phương Sóc, ông cho rằng ngày tạo thiên lập địa có thêm giống gà, ngày thứ hai có thêm chó, ngày thứ ba có lợn, ngày thứ tư sinh dê, ngày thứ năm sinh trâu, ngày thứ sáu sinh ngựa, ngày thứ bảy sinh loài người và ngày thứ tám mới sinh ra ngũ cốc. Vì thế, ngày Tết thường được kể từ ngày mồng một cho đến hết ngày mồng bảy tháng giêng (8 ngày).  

Còn nguồn gốc tết ở Việt Nam thì sao? Bạn có từng tò mò về điều này ?

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, một quyển sách theo quan điểm Nho giáo, thì Kinh Dương Vương có nguồn gốc từ phương Bắc: Nguyên Đế Minh là cháu bốn đời của vua Thần Nông, đi tuần thú phương Nam đến núi Ngũ Lĩnh (Hồ Nam, Trung Quốc) đóng lại đó rồi cưới Vụ tiên nữ, sau đó sinh được một người con trai tư chất thông minh đặt tên là Lộc Tục.

Sau Đế Minh truyền ngôi cho con trưởng là Đế Nghi làm vua phương Bắc và phong cho Lộc Tục làm vua phương Nam xưng là Kinh Dương Vương . Theo Đại Việt sử ký toàn thư thì Kinh Dương Vương làm vua và cai trị từ khoảng năm 2879 TCN trở đi. Địa bàn của quốc gia dưới thời vua Kinh Dương Vương rộng lớn, phía Bắc tới sông Dương Tử (cả vùng hồ Động Đình), phía Nam tới nước Hồ Tôn (Chiêm Thành), phía Đông là Biển Đông (một phần của Thái Bình Dương) và phía Tây là Ba Thục (Tứ Xuyên, Trung Quốc ngày nay). Lĩnh Nam chích quái ghi lại truyền thuyết vua đánh đuổi thần Xương Cuồng dũng mãnh, trừ hại cho dân.

Ông lấy con gái vua hồ Động Đình tên là Thần Long, sinh được một con trai đặt tên là Sùng Lãm, nối ngôi làm vua xưng là Lạc Long Quân.

(Theo wikipedia)

nguon-goc-tet-nguyen-dan
Lang Liêu- truyền thuyết bánh chưng bánh dày

Lạc Long Quân kết hôn với Âu Cơ sinh ra trăm trứng, người con cả theo Âu Cơ lên non được tôn làm Hùng Vương. Con thứ 18 của Hùng Vương là Lang Liêu , người đầu tiên dâng lên vua cha bánh chưng, bánh dày – tượng trưng cho trời và đất. Sau này cứ tết đến , ai món bánh mà Lang Liêu dâng lên trở thành món ăn truyền thống dâng lên tổ tiên vào dịp tết. 

Theo như lịch sử Trung hoa,thời kỳ bắc thuộc I, Nhâm Diên và Tích Quang với vai trò là thái thú quận Giao Chỉ, được cử sang với mục đích đồng hóa dân Lĩnh Nam thành dân Hán. Hai người này đã truyền dạy cho dân ta về văn minh lúa nước, và các văn hóa khác kể cả tết cổ truyền. Nhưng thực tế chứng minh, khi người Bắc chưa sang đô hộ, người Việt đã có những văn hóa và tập tục nề nếp, đặc sắc. 

Từ đó, cho thấy rằng nước Việt Nam ta đã có một lịch sử hình thành lâu đời, gắn liền với nền văn minh lúa nước, lấy gạo thóc làm chính. Gạo là sản vật nuôi sống con người, trong đó, gạo nếp thơm luôn được chọn làm thành phần chính để làm ra những món bánh ngon dâng cúng tổ tiên. 

Có thể lý giải điểm khác biệt giữa Tết Nguyên Đán của Việt Nam so với các nước cùng khu vực

Như chúng ta đã biết, Vua Hùng là người đã lựa chọn Lang Liêu, hoàng tử thứ 18 để truyền lại ngôi vị, khác với những vị vua Trung Hoa theo đạo Khổng Tử , lựa chọn hoàng tử đầu tiên làm người kế vị. Điều này cho thấy, vua Hùng có sự khác biệt rất lớn trong tư duy, ngài chọn người có tâm có tầm, có tài có đức, bất luận đó là cả hay thứ. 

Lang Liêu là một hoàng tử, việc thấm nhuần tư tưởng cũng như văn hóa bản sắc của dân tộc mình là điều hiển nhiên. Hoàng tử là người lựa chọn bánh chưng, bánh dày làm hai loại bánh đại diện cho vũ trụ vạn vật để dâng cúng ông bà. Bánh chưng hình vuông, tượng trưng cho đất, đây chính là hình ảnh của mảnh đất nơi con người có thể gieo trồng, thu hoạch những nông sản của trời đất. Bánh dày có hình tròn, đại diện cho hệ vòng quay 4 mùa : xuân- hạ-thu-đông, xoay vòng liên tiếp, ảnh hưởng trực tiếp đến vụ mùa của người dân. Điều này cho thấy dân tộc Việt Nam có cách nghĩ thực tế hơn hẳn so với người Trung Hoa lúc bấy giờ, khi họ luôn giải thích vạn vật theo số học, bói toán và những hình tượng trừu tượng, khó hiểu. 

nguon-goc-tet-nguyen-dan
Bánh dày ngày tết

Như vậy có thể thấy rằng, lịch sử nguồn gốc tết nguyên đán của người Việt sẽ phải bắt nguồn từ trước thế kỷ thứ nhất, do đó , không thể nói tết người Việt do bị đồng hóa mà có được. 

Tuy nhiên, do cùng nằm chung trên một lục địa và trải qua sự đô hộ nên cũng có những ảnh hưởng nhất định đến văn hóa. Song về cơ bản, bánh chưng và bánh dày là nét đẹp văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt – thứ bánh ngon nhất dâng cúng tổ tiên, ông bà. 

Hy vọng với những thông tin trên đây sẽ giúp bạn hiểu hơn về lịch sử tết nguyên đán của người Việt. Chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng, hạnh phúc đủ đầy, thành công rực rỡ !

Xem thêm: Nguồn gốc sự tích về bánh chưng bánh dày

Nhập tên sản phẩm bạn muốn tìm

[search style="flat" size="large"]

BỘ LỌC